Cinsel yolla bulaşan hastalıklar nedir?

Cinsel yolla bulaşan hastalıklar (CYBH) korunmasız vajinal, anal veya oral seks ile bulaşabilmektedir. CYBH’a neden olan mikroorganizmalar kan, semen ya da vajinal sıvılarla taşınabilmektedir. Sağlıklı görünen (herhangi bir şikayeti olmayan) bireyler bu tür hastalıkları taşıyabilmekte ve diğer bireylere bulaştırılabilmektedir. Cinsel yolla bulaşan hastalıkların çoğunda erken dönemde semptom gözlenmediğinden hastalık fark edilememektedir.

Kimler Risk Altındadır?

1. Korunmasız ilişkide bulunmuş bireyler

2. Cinsel yolla bulaşmış herhangi bir hastalığı taşıyanlar

3. Cinsel yolla bulaşmış hastalıklardan birini geçirmiş ve iyileşmiş bireyler

-Bir CYBH’ı geçirmiş bireyin diğer CYBH’ı taşıma riski artmaktadır, çünkü bu organizmalar genellikle beraber taşınmaktadır.

4. Birçok cinsel yolla bulaşan hastalık klinik belirti vermediğinden cinsel açıdan aktif tüm bireyler

5. Partnerinin hastalık taşımadığından emin olmayan bireyler

6. Genital bölgede semptomlar gösteren bireyler

7. Birden fazla cinsel partneri olan bireyler

- Cinsel partner sayısı arttıkça CYBH’ın bulaşma riski artmaktadır.

8. Uyuşturucu kullanan bireyler

-Şırınganın paylaşıldığı durumlarda HIV ve hepatit B gibi ciddi hastalıklar bulaşabilmektedir.

Nedenler

Cinsel yolla bulaşan hastalıklara neden olan 30’dan fazla mikroorganizma vardır. Türkiye’de ve dünyada en çok gözlenen mikroorganizmalardan bazıları aşağıda sıralanmıştır.

• HIV (Human immunodeficiency virus) (AIDS): HIV virüsü korunmasız her türlü cinsel ilişki ile bulaşan bir virüstür. HIV'in tespit edilmesinde belirgin semptomlar gözlenmediği için şüpheli durumlarda tarama testlerinin yapılması önem kazanmaktadır. Devamı İçin Tıklayınız

• Hepatit B (HBV): Siroz ve karaciğer kanserinin önde gelen nedenlerinden biri olan hepatit B, tüm dünya için ciddi bir sağlık sorunu oluşturmaktadır. Hepatit belirtileri, bulaşma yolları ve erken tespiti… Devamı İçin Tıklayınız

• Hepatit C (HCV)
• HPV (Human papillomavirus): Rahim ağzı kanserinden sorumlu olan HPV, Türkiye’de yapılan bir çalışmada katılımcıların %20’sinde bulunmuştur. Rahim ağzı kanserinin belirtileri, erken tespiti ve tarama metodları … Devamı İçin Tıklayınız

• Klamidya (Chlamydia trachomatis): ABD’de en sık rastlanan CYBH olan klamidya; kadınların %75’inde, erkeklerin ise %50’sinde belirtisiz ilerlemekte ve teşhis edilmediğinde infertiliteye (kısırlığa) neden olabilmektedir. Hastalığın belirtileri, korunma yöntemleri ve erken teşhisi… Devamı İçin Tıklayınız

• Gonore (bel soğukluğu) (Neisseria gonorrhea): ABD’de en sık rastlanan CYBH’lardan olan gonore; kadınların %50’inde erkeklerin ise %10’unda belirtisiz ilerlemekte ve teşhis edilmediğinde ciddi komplikasyonlara neden olabilmektedir. Hastalığın belirtileri, korunma yöntemleri ve erken teşhisi… Devamı İçin Tıklayınız

• Herpes simpleks (Herpes simplex virus tip-1 veya 2) (Genital uçuk): Herpes taşıyan hastaların %90’ı bu durumdan habersiz olmaktadır. Genital herpes, genital bölgede acı veren yaralar oluşturmakta ve bireyin bağışıklık sistemini zayıflatmaktadır. Hastalığın belirtileri, korunma yöntemleri ve erken teşhisi…Devamı İçin Tıklayınız

• Mikoplazma genitalyum (Mycoplasma genitalium): M. genitalium kadınlarda; bakteriyel vaginoz ve servisit gibi hastalıklarda saptanabilmektedir. Çoğu mikoplazma genitalyum enfeksiyonu belirti vermeden seyrettiğinden, şüpheli bireylerin taranması büyük önem taşımaktadır. Hastalığın belirtileri, korunma yöntemleri ve erken teşhisi…Devamı İçin Tıklayınız

• Sifiliz (Frengi) (Treponema pallidum): Sifiliz taşıyıcılarının çoğunda senelerce semptom görülmediğinden, hastalık erken teşhis edilememektedir. Hastalığın belirtileri, korunma yöntemleri ve erken teşhisi…Devamı İçin Tıklayınız

• Ureaplazma urealitikum (Ureaplasma urealyticum)

Semptomlar

Cinsel yolla bulaşan hastalıkların çok farklı semptomları bulunmakta ve infekte bireylerde bu belirtilerin çeşitli kombinasyonları görülebilmektedir. Dikkat edilmesi gereken önemli noktalardan biri, erken evre belirtilerinin birkaç hafta içinde düzelebilmesidir. Ancak hastalık devam etmekte ve ileride geç dönem komplikasyonlarına neden olabilmektedir.

TEŞHİS

Cinsel yolla bulaşan hastalıkların (CYBH) erken dönemde tespit edilmesi; hastada oluşabilecek komplikasyonların durdurulması ve hastalığın diğer bireylere bulaşmasının engellenmesi açısından büyük önem taşımaktadır. Özellikle cinsel yolla bulaşan hastalıkların teşhisinde klinik bulgular çoğu zaman yetersiz kalabildiği için, hastalıkların doğrulanması amacıyla ELIZA, PCR, kültür ve mikroskopi gibi laboratuvar metotlarına ihtiyaç duyulmaktadır.

ELIZA, kültür ve mikroskopi yöntemleri genellikle ucuz ve pratik olması nedeniyle tarama metodu olarak tercih edilmekte olup çeşitli dezavantajları vardır (Tablo 1). Diğer taraftan PCR metodu yüksek hassaslıkta ve güvenilirlikte sonuç vermesi sebebiyle yaygınlaşmaktadır. Ayrıca PCR yöntemi, tarama testlerinin verdiği sonuçların güvenilirliğinin araştırılmasında standart olarak da kullanılabilmektedir. (Tablo 1).

PCR, kültür ve mikroskopi yöntemleri; penis, serviks, rektum veya vajina bölgelerinden alınan sürüntülerle, ELIZA testleri ise kan örneğinde çalışılmaktadır.

Tablo 1. PCR'ın ve ELIZA tabanlı testlerin avantaj ve dezavantajları

Tedavi

Uygun antibiyotik kullanımıyla gonore, sifiliz, klamidya ve mikoplazma genitalyum tedavi edilebilmektedir. HIV, HPV, hepatit B, hepatit C ve genital herpes infeksiyonlarının tedavisinde ise değişik antiviral ilaçlar kullanılmaktadır. Ayrıca HPV ve hepatit B’nin aşısı infeksiyondan önce yaptırıldığında başarılı sonuçlar elde edilebilmektedir. Antiviral ilaçlar HIV’i kontrol altında tutabilmekte ancak diğer bireylere geçişini engelleyememektedir. Ayrıca hastalığın erken teşhis edilmesi ve erken tedaviye başlanması çok büyük önem taşımaktadır.

Alınacak Önlemler

Cinsel yolla bulaşan hastalıklardan (CYBH) korunmanın en kesin yolu olarak; şüpheli ilişkiden kaçınılması ve uzun dönemli, tek eşli cinsel ilişkilerin tercih edilmesi önerilmektedir. Erkeklerde ve kadınlarda kondom kullanımı, bakterinin bulaşma riskini düşürmektedir. Kadınlarda beklenmeyen ağrı, koku, idrar atımı esnasında yanma veya menstrüel döngüler (adet) arasında kanama gibi genital semptomlar gözlendiğinde, uzman bir hekime danışılması ve cinsel ilişkinin bırakılması önerilmektedir.

Tarama Testleri

Aşağıda sıralanan maddeler ABD Center for Disease Prevention (CDC) kuruluşunun tavsiyeleridir.

- Tüm bireyler:

13-65 yaşları arasındaki tüm bireylere, belirtiler gözlenmese de rutin HIV tarama testi yaptırmaları tavsiye edilmektedir.

- Hamile Kadınlar:

Prenatal (doğum öncesi) dönemde öncelikle HIV, hepatit B, klamidya, gonore, genital herpes ve sifiliz taramaları önerilmektedir.

- Cinsel açıdan aktif genç bayanlar:

Özelikle 25 yaş ve altındaki kadınlar ile 25 yaşından büyük risk taşıyan kadınların; klamidya testlerini senede bir defa tekrarlamaları tavsiye edilmektedir.

-Cinsel yaşamın başlangıcından 3 yıl sonra :

HPV neden olduğu servikal anormalliklerin (inflamasyon, kanser öncesi değişiklikler gibi) saptanması için 3 yılda bir HPV DNA testi ve Pap smear testi önerilmektedir. (American Cancer Society, 2004)

-Homoseksüel ilişkiye giren erkekler:

Bu tip ilişkilerde CYBH’ın bulaşma riski arttığından senede bir HIV, genital herpes, gonore, klamidya ve sifiliz testlerinin yaptırılması önerilmektedir.

- HIV taşıyan bireyler:

HIV taşıyan bireylerin diğer CYBH’ı taşıma riski oldukça arttığından diğer hastalıklar için tarama testlerinin yapılması tavsiye edilmektedir.

Aşılar
11-26 yaşındaki tüm bayanlara HPV (human papillomavirus) aşısı ve yeni doğanlara hepatit B aşısı tavsiye edilmektedir.

Referanslar

1. Centers for Disease Control and Prevention, Workowski KA, Berman SM. Sexually Transmitted Diseases Treatment Guidelines, 2006. MMWR Recomm Rep. 2006; 55(RR-11):1-94

2. Centers for Disease Control and Prevention (CDC). CDC Fact Sheet Chlamydia. 2007.

http://www.cdc.gov/std/Chlamydia/Chlamydia-Fact-Sheet.pdf

3. Centers for Disease Control and Prevention (CDC). CDC Fact Sheet Genital Herpes. 2007.

http://www.cdc.gov/std/herpes/Herpes-Fact-Sheet.pdf

4. Centers for Disease Control and Prevention (CDC). CDC Fact Sheet Gonorrhea. 2007. http://www.cdc.gov/std/gonorrhea/gonorrhea-fact-sheet.pdf

5. Centers for Disease Control and Prevention (CDC). CDC Fact Sheet Syphilis. 2007. http://www.cdc.gov/std/syphilis/syphilis-fact-sheet.pdf

6. Basic information: HIV. Centers for Disease Control and Prevention (CDC). http://www.cdc.gov/hiv/topics/basic/index.htm.

7. Centers for Disease Control and Prevention (CDC). CDC Fact Sheet: Genital HPV infection. http://www.cdc.gov/std/Hpv/hpv-fact-sheet.pdf

8. Smith DK., Grohskopf LA et al. Antiretroviral postexposure prophylaxis after sexual, injection-drug use, or other nonoccupational exposure to HIV in the United States: recommendations from the U.S. Department of Health and Human Services. MMWR Recomm Rep. 2005; 54(RR-2):1-20

9. Ross J., Ison C. et al. Sexually Transmitted Infections: UK National Screening and Testing Guidelines. 2006. http://www.bashh.org/documents/59/59.pdf

10. Centers for Disease Control and Prevention (CDC). HPV Vaccine Information For Young Women. 2008. http://www.cdc.gov/std/hpv/STDFact-HPV-vaccine-young-women.htm

11. Branson BM., Handsfield HH. et al. Recommendations for HIV testing of adults, adolescents, and pregnant women in health-care settings. MMWR Recomm Rep. 2006; 55(RR-14):1-17